دکتابتون لومړی مخ ناولونه او کیسه یز کتابونه كوچى ملا
دريمه برخه
ملا صاحب لا په شلګر كې د خپل كلي ملك ته خپل نوم وركړى و، ملك لګيا و خپل قوم ته يې د ناقلينو په توګه مځكې غوښتې، په دغو ورځو كې يې كار له پاسه راخلاص شوى و، فرمان يې راوړ، ملا ته يې خبر وركړ، ملا ورغى څو ورځې د املاكو په مديريت او مستوفيت كې كښته پورته سره وګرځېدل، مځكې د ارچې په پاى كې پاته وې، هغه وروښودل شوې، دوى ورباندې قناعت وكړ، ملك لاړ چې كډې راولي. ملا صاحب خوشحاله كاله ته راستون شو، چې د ملك- پټي خاوند كېده.
مياشت به لا نه وه وتلې چې كډې راورسېدې، څرنګه چې د كورونو د اړولو لپاره په ارچې كې ځاى نه و، چا په امام صاحب او چا په چاردره كې واړول. ملك (چې اوس به دوى وكيل صاحب باله) بيا پايڅې بر وهلې چې مځكې وروسپارلې شي، په لږو ورځو كې يې مځكې ورجريب كړې، هر چا پر خپله مځكه قبضه وكړه، ملا صاحب ته هم شل جريبه ابي مځكه ورجريب شوه، ملا صاحب تر خپلې مځكې پوله وګرځوله، چې له نورو سره ګډه نه شي. بيا د بزګر په تلاش كې شو چې د كرنې لپاره يې وروسپاري، په نژدې كلي كې يې بزګر هم وموند، مځكه يې ورتسليم كړه.
ملا صاحب د خداى تر كوره خوښ و، چې په تېر عمر كې يې مځكه موندلې وه، په هفته كې به يو ځل په خپل زاړه سايكل سپور درته راغى، پر مځكه به وګرځېد، د بزګر كار به يې وليد، له بزګر سره به د هغه په كور كې كښېناست، چاى او ډوډۍ به يې ورسره وخوړله، د بزګر خبرې به يې واورېدې او خپل نظر به يې هم وروښود، بيا به ترې لاړه شپه به يې امام صاحب ته ورسوله. په امام صاحب كې يې هم ځينې وطنداران پېژندلي وو، له هغوى سره به يې شپه تېره كړه، په سبا به بېرته چاردرې ته وخوځېد. د چاردرې د ارچې تر پايان ابه لږه لاره نه وه، د موټر د خاوند به هم په هغو كوړو نااوارو لارو وارخطا و، خو ملا صاحب ته هواخوري وه.
د شرف الدين هېڅ كار ته ملا نه ټيټېده، د ناظرۍ خوبونه يې ليدل، ځان، كور او اولاد يې په ملا تاوان وو، خو پټ به په زړه كې ورته پسخېده چې ملا ځان ته امامت پيدا كړى دى، مځكه يې هم لاسته كړه، د ده په غم كې نه دى، دا فكر نه كوي چې دى به څه كوي؟ حاجي د ده هره خبره مني، خو دى دومره نه كوي چې د ناظرۍ خبره تر غوږو ورتېره كړي...
يوه ورځ حاجي صاحب له شرف الدين څخه پوښتنه وكړه:
كله چې ملا صاحب وكيل ته خپل نوم وركاوه، تا ولې نه وركاوه، اوس به تا ته هم شل جريبه مځكه دررسېدلې واى؟!
_ ملا زورور سړى دى، ډېر يې له مخه كېږي.
_ دا څه د زورورۍ خبره نه ده، ما چې له ملا صاحب څخه پوښتنه كړې ده، تر اوسه يې ټول ټال دوه دوه نيم زره افغانۍ ورباندې لګېدلې دي. داسې معلومېږي، چې ستاسو وكيل سم سړى دى، بس د مصرف پيسې يې ټولې كړې دي، دومره روپۍ خو به دې په لږ زحمت هم پيدا كړې وې، نورې منډې به هم وكيل درته وهلې.
_ حاجي صاحب! يوه خبره دا ده چې زما له مځكې سره نه لګېږي، بله دا چې د ملا مځكه كه نن وي كه سبا وي، زما ده، نو څه سر خوږوم؟
حاجي په تعجب ورته وويل:
د ملا مځكه څرنګه ستا ده؟!
_ملا خو به تر قيامته نه وي ژوندى، زوړ سړى دى مري به، چې مړ شي ميراث خور يې زه يم، ما ته راپاتېږي.
حاجي په ورټ وروكتل، بيا يې وروته وويل:
يعنې تا پخه راوړې ده، ته به نه مرې؟!
_ ټول مرو، له مرګه خلاصون نه شته، زه به هم مرم، خو تر ده ډېر كشر يم.
_ مرګ په ځوان، په زاړه نه دى، څه پوهېږې چې ته به له مخه مرې كه دى؟!
_ كه زه تر ده مخته شم، دى زوى نه لري، بيا به هم زما اولاد ته پاتېږي، څه زه، څه مې زامن.
_دا درته وايم چې په ژوند اعتبار نه شته، په اولاد هم مه غره كېږه. خداى پاك ته هرڅه اسان دي، دا دې ډېره بده خبره وكړه، ملا له تا سره ځان خوري، تا يې ميراث ته اړولى دى. په دې خوښ يې چې زوى نه لرې، ډېر مې زړه درڅخه تور شو.
شرف الدين چې د حاجي صاحب ناظري ته وړه كړې وه، پوه شو چې د حاجي خوا راڅخه وګرځېده. ژر يې خبره واړوله، ويې ويل:
حاجي صاحب! ما هسې ټوكه كوله، په دې توګه مې خپله ناپوهي پټوله، كنه نو زه نو له ملا پرته څوك لرم، چې ملا نه وي زه څه يم، مځكه دې اور واخلي، مځكه به څه كوم؟
_ داسې ټوكې له بده زړه راوځي.
شاته پاڼه دکتاب لومړی مخ مخته پاڼه