دکتابتون لومړی مخ ناولونه او کیسه یز کتابونه كوچى ملا
نهمه برخه
د خانګل له لويې خوا نېستۍ ته مخه شوې وه، هغه پخوانۍ بنګي بوزۍ نه وررسېدې، له بلې خوا يې د بدمرغۍ لامل هم خپل ورور و، د خداى بې وعدې يې زړه چاود، لوڼه زامن يې دا څو كاله ډېر بد اموخته شوي وو، په خپله يې هم لاس سورى و، كه به يې هرڅو ګټلې، سبا ته يې نه كتل، نن به يې څټلې، نه يې ذخيره لرله، نه يې سپوره تر ستوني تېرېدله، په ولس ورنه وزيرګل قبضه كړې وه، خرڅونه مخ په ډېرېدو وو او عوايد يې په درېيمه درېدلي وو، نه پوهېد چې چا ته ګرېوان څيرې كړي او دا به څوك وي، چې وزيرګل له كلي وباسي او بېرته سيمه ده ته وسپاري. نن سبا هرڅوك خپله ښه غواړي، پخواني خدمتونه چا منلي دي، چې دى يې ورباندې ومني؟ ولس خو به لېونى نه وي، په يوه تنخواه يې د يوه پرځاى درې نوكران موندلي دي، ولې به يې ځوابوي؟
ورځ به يې په دغو غوسو او اندېښنو بېګاه شوه، يوې خوا ته يې مخ نه اوښت، يو ماښام چې په ډوډۍ سره كښېناستل، زامنو يې ډوډۍ پورې وهله، دا يې وښودله چې نوره داسې سپوره او بېخونده ډوډۍ نه شو خوړلاى، د خانګي په زړه كې غوټه شوي فريادونه نور د ايسارولو نه وو، بې اختياره يې وويل:
وايي اسونه يې نالول چينډخو هم پښې پورته ونيولې، د ښو خوراكونو زور و چې سترګې يې راپټې كړې، د خپلو خپلوانو او پلرني كسب يې خوا توري كړو، له خانانو سره مو سيالي راواخيسته، په وچ ډاګ لامبو خو داسې وي، لكه موږ چې وهله، پاى يې دا شو چې سپورې ډوډۍ ته يې كښېنولو، نن لا شكر باسئ چې سپوره ډوډۍ شته، سبا دې خداى خير كړي.
مېرمن يې وويل:
اور دې په خپلو خپلوانو ولګېږه، دا اوس چې دې داسې خوله وچه نيولې ده، د ورور او ورېرو له لاسه دې ده، كه د بل چا له لاسه؟ لا يې رايادوې هم.
_ ورور مې نه دى ګرم، ګرمه په موږ كې وه، چې له خپل لېمڅي سره مو پښې نه غزولې، وايي خوار سړى سور يې سپى، روزي په ډول او بياتي موند وو، خو پښې له خانانو سره غزوو، له نېستۍ پوزې په دېوال پاكوو، خو د پلار نيكه په كسب شرمېږو، كه دا موږ وو او دا مو تر ځان ليرې ټوپونه وو تر نن به مو سبا خواره وي. ښځې يې وويل:
ولې بړېږې، خوار خداى كړې ګيله له موږ كوې، نو موږ چې درته وويل بل كار كسب پيدا كړه، بده خو به مو نه وي درته ويلي، تر كله به له سيالي وتلي يو؟
_ وينې مې چې نه مې خټكري زده ده، نه مې نجاري زده كړه، نه موټر چلولاى شم، چې خپل كسب ته هم شا كړم، څه به خورو؟ كه ډول مات كړم څوك به تياره ډوډۍ راكوي او ولې به يې راكوي؟
_ تا خو به ويل چې مځكه به لاس ته راوړم، مځكه دې څه شوه، باغونه دې څه شول، هغه ګنګو باغ او ترخو باغ دې څه شول؟ په لوى لاس دې هوايي كړو، اوس يې له موږ انګېرې، زه خو درته وايم، څو مځكه په لاس درځي، ولې به له دې كاره لاس اخلې، كه دې لور وراروه ته وركړې واى، بيا به دې څه كول، دا نه كېده، چې لور دې په ډمانو واده واى او ته دې ډم نه واى.
_ دا كېده، چې ورور او رېرونه مې ډمان واى، پلار او نيكونه مې ډمان تېر شوي واى، دا نه كېده، چې زوم مې ډم واى، خو زه دې خان واى؟...
_ ولې خبره بلې خوا ته بيايې، موږ خو دا درته وايو چې هم به دې لور له ګوتو وتلې واى، هم به دې زوم پر رزق خاورې دراړولې واى، خير به يې څه دررسېدلى واى؟
خانګى څه چورت يووړ بيا يې وويل:
_ لور به اخر له كوره باسم، سر خو به نه راته سپينوي.
_ چې ته بل ته يې وركړې، هم به دې له ډمانو ځان څنډې ته كړى وي، هم به ورباندې ښه ولور واخلې، چې ناړه دې ورباندې تېره شي.
خانګل ته دا خبره ښه ښكاره شوه، ويې ويل:
دا دې ښه خبره وكړه، اوس هم نه څه مات دي، نه څه توى، دعا وكړه چې كوم سړى يې وغواړي، ګوندې څه لاس مو ورباندې سپك شي.
شاته پاڼه دکتاب لومړی مخ مخته پاڼه